Pro Natura

Bijenproducten: propolis, koninginnengelei, stuifmeel en honing

Bijenproducten vormen een van de oudste categorieën binnen het assortiment van Pro Natura. Propolis, koninginnengelei, bijenpollen, honing en bijenwas zijn stuk voor stuk producten die bijen zelf maken of verzamelen, en die de mens al eeuwenlang uit de bijenkorf haalt. Op deze pagina leest u wat elk van deze producten precies is, hoe ze worden gewonnen en verwerkt, en waar u op kunt letten als u ervoor kiest ze te gebruiken.

Wat zijn bijenproducten precies?

De term "bijenproducten" verwijst naar alles wat een bijenvolk voortbrengt of verzamelt: van de harsachtige propolis waarmee bijen hun korf afdichten, tot de honing die dient als voedselvoorraad voor de wintermaanden. Elk van deze producten heeft een andere functie binnen de bijenkolonie en een andere samenstelling, en wordt om die reden ook anders gewonnen en verwerkt tot een product voor menselijk gebruik.

Bij Pro Natura voeren wij vier bijenproducten als voedingssupplement: propolis, koninginnengelei (royal jelly) en bijenpollen (stuifmeel). Honing en bijenwas maken geen deel uit van ons huidige assortiment als los product, maar worden hieronder wel behandeld omdat ze onlosmakelijk verbonden zijn met de andere bijenproducten en regelmatig gezocht worden door mensen die zich in het onderwerp verdiepen.

Propolis

Propolis is een kleverige, harsachtige stof die bijen maken door hars van boomknoppen, bladeren en schors te vermengen met bijenwas en enzymen uit hun eigen speeksel. In de bijenkorf gebruiken bijen propolis om kieren en openingen af te dichten en om de binnenkant van de korf te bekleden, wat de korf structureel afsluit tegen de buitenwereld.

De naam is afkomstig uit het Grieks: "pro" (voor) en "polis" (stad), vrij vertaald "ter verdediging van de stad". Een toepasselijke naam voor een product dat in de kolonie functioneert als afdichting en bekleding van de korf.

De kleur van propolis varieert van goudbruin tot donkerbruin, afhankelijk van de bomen en planten waaruit de bijen de hars verzamelen. Ook de exacte samenstelling verschilt per seizoen, regio en begroeiing rond de bijenkasten: propolis bevat van nature een breed scala aan plantaardige stoffen, waaronder flavonoïden en polyfenolen, in wisselende verhoudingen. Geen twee oogsten zijn identiek.

Vormen bij Pro Natura: propolis tabletten (met anijs of carob als smaakcomponent), propolis capsules, propolis tinctuur (propolis opgelost in alcohol, druppelsgewijs te doseren) en propolis zalf voor uitwendig gebruik.

  • Propolis Anijs 120 tabletten
  • Propolis 100 capsules
  • Propolis Carob 120 tabletten
  • Propolis tinctuur 20 ml
  • Propolis Zalf 30 ml

Propolis tinctuur: alcoholvrij of niet?

Propolis tinctuur wordt van oudsher gemaakt door propolis te laten trekken in alcohol, wat de harsachtige stoffen goed oplost en de tinctuur een lange houdbaarheid geeft. Er bestaan ook alcoholvrije varianten, waarbij glycerine als oplosmiddel dient. Het huidige Propolis tinctuur product van Pro Natura is op alcoholbasis; op de productpagina staat het exacte alcoholpercentage vermeld. Wie om welke reden dan ook geen alcohol wil gebruiken, kiest voor een andere vorm, zoals de tabletten of capsules.

Is propolis geschikt voor kinderen?

Voor propolis in tabletvorm gelden geen andere algemene voorzichtigheidsregels dan voor andere voedingssupplementen: raadpleeg bij twijfel een arts of apotheker, met name bij jonge kinderen. Propolis tinctuur op alcoholbasis is vanwege het alcoholgehalte niet geschikt voor kinderen. Zie ook het kopje "Waar op te letten" verderop op deze pagina.

Koninginnengelei (royal jelly)

Koninginnengelei, ook wel royal jelly genoemd, is een dikke, romige substantie die jonge werksterbijen afscheiden uit klieren in hun hoofd. Het is het voedsel waarmee alle larven in de eerste dagen van hun leven worden gevoed, en het exclusieve voedsel van de bijenkoningin gedurende haar hele leven. Die koningin ontwikkelt zich, in tegenstelling tot de werksters die hetzelfde genetische materiaal hebben, uitsluitend dankzij dit dieet tot een vruchtbare, veel grotere en langer levende bij.

Koninginnengelei bestaat voor het grootste deel uit water, aangevuld met eiwitten, koolhydraten, vetzuren en een reeks stoffen die specifiek zijn voor royal jelly, waaronder 10-HDA (10-hydroxy-2-deceenzuur), een vetzuur dat vrijwel uitsluitend in dit product voorkomt en dat in de sector vaak als kwaliteitsindicator wordt gebruikt.

Royal jelly wordt geoogst door imkers uit speciaal aangelegde koninginnencellen, waarna het vers kan worden gebruikt of gevriesdroogd tot poeder. Vers royal jelly is zeer beperkt houdbaar en moet gekoeld bewaard worden; gevriesdroogd royal jelly, verwerkt tot capsules, is aanzienlijk langer houdbaar en eenvoudiger te doseren, wat de gangbare vorm is in voedingssupplementen.

Vorm bij Pro Natura: Royal jelly 60 capsules, op basis van gevriesdroogd koninginnengelei.

Bijenpollen (stuifmeel)

Bijenpollen, ook stuifmeel genoemd, zijn de kleine korrels plantaardig stuifmeel die haalbijen verzamelen op hun pootjes tijdens het bezoeken van bloemen. Terug in de korf wordt dit stuifmeel vermengd met een kleine hoeveelheid nectar en bijenspeeksel, waardoor het samenklontert tot de bekende korreltjes. Bijenpollen dienen in de kolonie als eiwitbron voor het broed.

Imkers winnen bijenpollen met een stuifmeelval aan de ingang van de korf: een raster waar de bijen doorheen moeten en waarbij een deel van de pollenkorrels van hun pootjes wordt geschraapt en opgevangen in een bakje. Na de oogst worden de pollen gedroogd om het vochtgehalte te verlagen, wat nodig is voor een stabiele houdbaarheid, en vervolgens verwerkt tot los product of tabletten.

De samenstelling van bijenpollen varieert sterk per oogst, omdat die afhangt van welke planten in bloei stonden op het moment en de plek van verzameling. Over het algemeen bevatten bijenpollen een mengsel van eiwitten, koolhydraten, vetzuren en een breed scala aan andere plantaardige stoffen in kleine hoeveelheden.

Vormen bij Pro Natura: los (Bijenpollen 500 mg) en in tabletvorm (Bijenpollen 1500 mg, 100 tabletten).

Stuifmeel bewaren

Bijenpollen zijn gevoelig voor vocht en licht. Bewaar ze droog, donker en bij voorkeur gekoeld, in een goed gesloten verpakking, en gebruik ze binnen de op de verpakking vermelde houdbaarheidstermijn.

Honing

Honing is het bekendste bijenproduct, maar maakt op dit moment geen deel uit van het losse assortiment van Pro Natura. Omdat honing regelmatig samen met de andere bijenproducten wordt opgezocht, en omdat begrip van honing helpt bij het beoordelen van de andere producten op deze pagina, lichten we het kort toe.

Honing ontstaat doordat bijen nectar uit bloemen verzamelen, deze in de korf overdragen aan andere bijen, en die nectar vervolgens door verdamping en enzymwerking omzetten in honing. Het resultaat wordt opgeslagen in honingraten als voedselvoorraad voor het bijenvolk, met name voor de wintermaanden waarin er geen bloeiende planten beschikbaar zijn.

Ruwe, niet-verhitte honing kristalliseert na verloop van tijd: dit is een natuurlijk proces waarbij de glucose in de honing uitkristalliseert, en zegt op zichzelf niets over de kwaliteit. Honing die kort verwarmd is (gepasteuriseerd) kristalliseert doorgaans minder snel, maar verliest daarbij ook een deel van de stoffen die in ruwe honing van nature aanwezig zijn.

Bijenwas

Ook bijenwas maakt geen deel uit van het huidige assortiment als los product. Bijenwas wordt afgescheiden door klierweefsel aan de onderkant van het achterlijf van werksterbijen, in de vorm van kleine schilfers die de bijen kneden tot de zeshoekige cellen van de honingraat. Deze cellen dienen zowel als broedkamer voor larven als opslagruimte voor honing en stuifmeel.

Bijenwas wordt in andere producten (zoals cosmetica en kaarsen) gebruikt vanwege de smeuïge, vormbare eigenschappen bij lichte verwarming. Binnen het huidige Pro Natura-assortiment komt bijenwas als los product niet voor.

Hoe Pro Natura bijenproducten selecteert

Pro Natura is al meer dan veertig jaar gevestigd in Oisterwijk en werkt sindsdien met natuurlijke supplementen, waaronder bijenproducten. Bij de selectie van propolis, koninginnengelei en bijenpollen kijken wij naar kwaliteit en herkomst, en vermelden wij de volledige samenstelling per product op de verpakking en de productpagina.

Omdat de samenstelling van bijenproducten van nature per oogst verschilt, afhankelijk van seizoen, regio en de planten waaruit bijen hars, stuifmeel of nectar verzamelen, is geen enkele partij identiek aan de vorige. Dat is inherent aan een natuurproduct en geen tekortkoming.

Vorm en gebruik

Bijenproducten zijn in verschillende vormen verkrijgbaar, elk met eigen eigenschappen:

  • Tabletten en capsules zijn de meest gedoseerde vorm en het eenvoudigst in het dagelijks gebruik in te passen, met een vaste hoeveelheid per stuk.
  • Tinctuur (propolis opgelost in alcohol) wordt druppelsgewijs gedoseerd en is snel op te nemen, maar bevat alcohol.
  • Zalf is bedoeld voor uitwendig gebruik op de huid.
  • Los poeder of korrels (bijenpollen) worden meestal met een lepel gedoseerd, bijvoorbeeld door toevoeging aan voeding.

Houd bij elke vorm de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid aan die op de verpakking staat vermeld, en gebruik voedingssupplementen als aanvulling op, niet als vervanging van, een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl.

Waar op te letten

  • Allergie. Mensen met een bekende allergie voor bijenproducten, voor pollen of voor bijengif wordt afgeraden propolis, koninginnengelei of bijenpollen te gebruiken. Bij twijfel: raadpleeg een arts voordat u met een bijenproduct start.
  • Alcohol in tinctuur. Propolis tinctuur op alcoholbasis is niet geschikt voor kinderen en wordt afgeraden bij zwangerschap, borstvoeding en bij mensen die om andere redenen geen alcohol gebruiken. Kies in die situaties voor een andere vorm.
  • Astma. Mensen met astma wordt in de regel geadviseerd voorzichtig te zijn met bijenpollen en propolis, vanwege een mogelijk verhoogde gevoeligheid voor allergische reacties. Raadpleeg bij twijfel een arts.
  • Vervalsing van propolis. Propolis is een relatief kostbaar natuurproduct, wat het gevoelig maakt voor vermenging met goedkopere vulstoffen bij minder betrouwbare aanbieders. Let bij aankoop op een duidelijke vermelding van herkomst en samenstelling op de verpakking.
  • Voedingssupplement, geen geneesmiddel. Propolis, koninginnengelei en bijenpollen zijn voedingssupplementen. Zij zijn geen vervanging voor een gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl, en evenmin voor medisch advies of behandeling.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen propolis, koninginnengelei en bijenpollen? Alle drie zijn bijenproducten, maar met een andere oorsprong en functie in de korf. Propolis is een harsmengsel dat bijen gebruiken om de korf af te dichten. Koninginnengelei is een voedingsstof die werksterbijen afscheiden en die als exclusief voedsel van de bijenkoningin dient. Bijenpollen zijn stuifmeelkorrels die haalbijen op bloemen verzamelen en die in de korf als eiwitbron voor het broed dienen.

Is koninginnengelei vers of gevriesdroogd beter? Vers royal jelly is zeer beperkt houdbaar en moet gekoeld bewaard worden. Gevriesdroogd royal jelly, zoals verwerkt in capsules, is aanzienlijk langer houdbaar en eenvoudiger te doseren en te vervoeren. Beide zijn afkomstig van hetzelfde product; het verschil zit in de verwerking en houdbaarheid, niet in een ander uitgangsmateriaal.

Waarom is 10-HDA relevant bij koninginnengelei? 10-HDA (10-hydroxy-2-deceenzuur) is een vetzuur dat vrijwel uitsluitend in koninginnengelei voorkomt en dat in de sector wordt gebruikt als indicator voor de authenticiteit en kwaliteit van een partij royal jelly.

Hoe herken ik echte propolis? Let op een duidelijke vermelding van herkomst en samenstelling op de verpakking, en op een realistische prijsstelling: propolis is een relatief kostbaar natuurproduct, en een ongebruikelijk lage prijs kan duiden op vermenging met vulstoffen.

Kristalliseert honing altijd? Ruwe, niet-verhitte honing kristalliseert na verloop van tijd. Dit is een natuurlijk proces dat op zichzelf niets zegt over de kwaliteit van de honing.

Ontdek meer

Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl. Gezondheidsclaims op deze pagina zijn uitsluitend vermeld indien goedgekeurd door de Europese Unie op grond van Verordening (EG) nr. 1924/2006. Voor propolis, koninginnengelei, bijenpollen, honing en bijenwas zijn op dit moment geen gezondheidsclaims goedgekeurd.