Plantaardig of dierlijk: waar de ingrediënten vandaan komen

Bij voeding is deze vraag meestal snel beantwoord. Bij supplementen ligt het lastiger, omdat de herkomst niet alleen in het hoofdingrediënt zit maar ook in de capsule eromheen en in de hulpstoffen. Een plantaardig extract kan in een capsule van dierlijke herkomst zitten, en dat staat dan ergens halverwege de ingrediëntenlijst.

Op deze pagina staat per categorie waar de ingrediënten vandaan komen. Wat er niet staat, is een oordeel: plantaardig is hier niet beter of slechter dan dierlijk, het is een herkomstbeschrijving.

Waarom er geen keurmerk op staat

Op geen van de voedingssupplementen in dit assortiment staat het label "veganistisch" of "vegetarisch" als zodanig. Dat is geen nalatigheid, en het heeft een reden die de meeste mensen niet kennen.

Er bestaat in de Europese Unie geen wettelijke definitie van "veganistisch" of "vegetarisch" voor levensmiddelen. Verordening (EU) nr. 1169/2011 voorziet er wel in. Artikel 36, derde lid, onder b, draagt de Europese Commissie op om voor precies deze twee aanduidingen uitvoeringshandelingen vast te stellen, zodat ze overal hetzelfde betekenen. Die uitvoeringshandelingen zijn er sinds 2011 niet gekomen. Brancheorganisaties en consumentenorganisaties dringen er met enige regelmaat op aan, tot dusver zonder resultaat.

Het gevolg is dat iedere fabrikant zelf bepaalt wat hij onder die woorden verstaat, en dat er geen toetsingskader is waaraan een toezichthouder dat kan meten. Bij een supplement met een lange ingrediëntenlijst, waarin de herkomst van een hulpstof of een aminozuur niet altijd op het etiket staat, is dat een reëel probleem.

Pro Natura kiest er daarom voor die woorden niet te gebruiken. Wat er wel staat, is het capsulemateriaal en de volledige ingrediëntenlijst. Bij Propolis 100 capsules staat "een praktische, vegetarische HPMC-capsule" en bij Geheugen 50 capsules staat "HPMC (vegetarische capsulehuls)". Die aanduidingen gaan over de capsule, niet over het product als geheel.

Deze pagina beschrijft daarom per product waar de ingrediënten vandaan komen. Er wordt geen keurmerkachtige uitspraak gedaan in de trant van "dit product is veganistisch". De formulering blijft: de capsule is van HPMC, een plantaardig materiaal, of: dit product bevat koninginnegeleipoeder, een dierlijk ingrediënt.

Bij de cosmetische producten ligt dat anders. Imago 0.0 Shampoo 250 ml en Imago 0.0 Conditioner 250 ml dragen wel de vermelding dat de samenstelling vegan is. Dat staat zo op het etiket en wordt hier overgenomen. Cosmetica vallen onder Verordening (EG) nr. 1223/2009 en niet onder de levensmiddelenwetgeving, en ook daar ontbreekt een wettelijke definitie, maar de ingrediëntenaanduiding in INCI-nomenclatuur is volledig en maakt de herkomst navolgbaar.

Het capsulemateriaal

Dit is het punt waarop de meeste mensen zich vergissen, omdat de inhoud plantaardig kan zijn terwijl de huls dat niet is.

HPMC is hydroxypropylmethylcellulose, gemaakt uit plantaardige cellulose. Het komt voor als capsulehuls in veertien producten en als coating op zes tabletten.

Gelatine wordt gewonnen uit dierlijk bindweefsel. Het komt voor in vijf producten:

Vitamine D3 100 softgels is het duidelijkste voorbeeld van het verschil tussen inhoud en huls. De vitamine D3 is opgelost in extra vierge olijfolie, dus de vulling is plantaardig, terwijl de huls van gelatine is.

Dierlijke ingrediënten in het assortiment

Naast de gelatine komen deze dierlijke ingrediënten voor:

Eén vermelding staat op een plek waar u haar niet verwacht. Q10 100 mg 60 capsules bevat een stabilisator, en die stabilisator is bijenwas. Het is geen bijenproduct in de zin van het assortiment, maar het staat wel in de ingrediëntenlijst.

Bijenproducten zijn dierlijke producten

Zeven producten in het assortiment zijn van bijen afkomstig: Propolis 100 capsules, Propolis Anijs 120 tabletten, Propolis Carob 120 tabletten, Propolis tinctuur 20 ml, Bijenpollen 500 mg, Bijenpollen 1500 mg 100 tabletten en Royal jelly 60 capsules. Daarnaast is Propolis Zalf 30 ml een cosmetisch product op dezelfde grondstof.

Propolis, bijenpollen, honingpoeder en koninginnengelei worden door bijen gemaakt of verzameld. Daarmee zijn het dierlijke producten, ook al bestaat propolis grotendeels uit plantaardige hars die bijen van boomknoppen halen. Het is een bijenvolk dat die hars verzamelt en bewerkt, en daarom valt het eindproduct in dezelfde categorie als honing.

Voor wie geen dierlijke producten gebruikt, is dat een eenduidig gegeven. Er zit geen oordeel aan vast, en Pro Natura hecht er ook geen oordeel aan: het is de herkomst van het product, die navolgbaar op het etiket staat.

Let op dat propolis in meerdere producten voorkomt als onderdeel van een bredere formule. Propolis 100 capsules bevat naast propolisextract ook honingpoeder en bijenpollen, en daarnaast Echinacea purpurea en johannesbroodpitmeel, die beide plantaardig zijn.

Wat plantaardig is

Het grootste deel van het assortiment bestaat uit plantaardige ingrediënten.

De kruidentincturen zijn plantaardig, met water en alcohol als oplosmiddel: Avenafyt 100 ml, Echinacea 100 ml, Rustica 50 ml, Vochtbalans 50 ml, Ginkgo Biloba 100 ml, Luchtwegen 50 ml. De propolistinctuur valt daarbuiten, want die is op propolis gebaseerd.

De kruidencapsules en plantenextracten zijn plantaardig van inhoud en zitten vrijwel allemaal in een HPMC-capsule: OPC 60 capsules met druivenpit- en pijnboombastextract, Pau d'Arco 100 capsules, Stress Support 120 capsules, Prostaat Support 60 capsules, Enzymen 180 capsules met papaja en ananas, Rode Gist Rijst & Q10 90 capsules, en Cranberry & D-Mannose 90 tabletten.

De vitamines en mineralen in tablet- of HPMC-capsulevorm: Magnesium Citraat 100 capsules, Magnesium Complex 120 tabletten, Zink Bisglycinaat Albion 60 capsules, Ascorbaten Complex 100 tabletten, Calcasin 120 tabletten, Vitamine B complex Actief 60 tabletten, Multivitamine 100 tabletten en Chelasan 360 capsules.

Ook de hulpstoffen zijn overwegend plantaardig. Microkristallijne cellulose komt uit plantencelwanden. Bij Calcasin 120 tabletten staat het antiklontermiddel voluit als "magnesiumstearaat, plantaardig". Bij Ascorbaten Complex en Calcasin staat "bindmiddel (plantaardige olie)", en bij Propolis Carob 120 tabletten staat "plantaardige olie (koolzaad)".

Hoe u dit per product zelf nagaat

De ingrediëntenlijst op de productpagina is leidend. Loop hem in deze volgorde na:

1. Zoek het capsulemateriaal. Staat er HPMC, dan is de huls plantaardig. Staat er gelatine of rundergelatine, dan is de huls van dierlijke herkomst.
2. Lees de herkomst achter de hoofdingrediënten. Bij dierlijke herkomst staat die er expliciet bij, zoals bij glucosaminesulfaat (bevat schaaldieren) en chondroïtinesulfaat (rund).
3. Controleer de hulpstoffen onderaan de lijst. Daar staan de stabilisatoren, bindmiddelen en antiklontermiddelen, en daar staat bij Q10 de bijenwas.
4. Lees het vak Allergeneninformatie. Vis, schaaldieren en weekdieren staan daar verplicht vermeld, en dat zijn alle drie dierlijke herkomsten.

Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl. Deze pagina beschrijft de herkomst van ingrediënten en doet geen uitspraak over werking.