Extract 4:1, standaardisatie en RI-percentages: zo leest u een supplementenetiket

Op de achterkant van vrijwel elk voedingssupplement staat een tabel met getallen. Een extract van 4:1, een standaardisatie op 95 procent, een percentage van 572 achter een vitamine en helemaal geen percentage achter een kruid. Die getallen zijn niet willekeurig en ze zijn ook niet onderling vergelijkbaar. Op deze pagina leest u wat er precies staat, aan de hand van etiketten uit ons eigen assortiment.

Waarom hetzelfde kruid op twee etiketten een ander getal krijgt

Een kruid kan op verschillende manieren in een product terechtkomen. Het kan gemalen zijn, zoals het brandnetelblad en de cayennepeper in Prostaat Support 60 capsules. Het kan als extract zijn verwerkt, waarbij een deel van de plantenstoffen met een oplosmiddel uit het plantmateriaal is gehaald en de rest achterblijft. En het kan als tinctuur in vloeibare vorm worden aangeboden.

Die drie vormen leveren totaal verschillende getallen op. Vijftig milligram gemalen zaagbladpalm is iets anders dan vijftig milligram zaagbladpalmextract, ook al staat op beide etiketten dezelfde plant. Bij Prostaat Support staan ze zelfs naast elkaar in dezelfde tabel: 300 mg zaagbladpalm extract 15:1 en 50 mg gemalen zaagbladpalmvrucht. Dat zijn twee verschillende ingrediënten uit dezelfde plant.

De extractverhouding: wat 4:1 betekent

Achter veel plantenextracten staat een verhouding. Bij Stress Support 120 capsules leest u valeriaanextract 4:1. Dat getal zegt hoeveel plantmateriaal er is gebruikt om één deel extract te maken. Bij 4:1 is dat vier delen gedroogd kruid voor één deel extract.

In het assortiment komt een brede reeks verhoudingen voor:

• Valeriaanextract 4:1 in Stress Support 120 capsules
• Propolisextract 4:1 in Propolis 100 capsules, Propolis Anijs 120 tabletten en Propolis Carob 120 tabletten
• Pompoenzaadextract 10:1 en zaagbladpalmextract 15:1 in Prostaat Support 60 capsules
• Berendruifextract 10:1 en cranberry-extract 35:1 in Cranberry & D-Mannose 90 tabletten

Het ligt voor de hand om te denken dat 35:1 sterker is dan 4:1. Zo eenvoudig is het niet. De verhouding zegt iets over de indikking van het plantmateriaal, niet over de hoeveelheid van een bepaalde stof die daarin terechtkomt. Hoeveel er uit de plant wordt gehaald, hangt af van het oplosmiddel, de temperatuur, de duur van het proces en van het plantendeel zelf. Een kruid dat weinig water bevat, levert bij hetzelfde proces een lagere verhouding op dan een kruid dat grotendeels uit vocht bestaat. Twee extracten met dezelfde verhouding, gemaakt van verschillende planten, zijn dus niet te vergelijken.

Wat de verhouding wel doet, is de hoeveelheid op het etiket navolgbaar maken. Met een verhouding erbij weet u waar het getal in milligrammen vandaan komt.

"Overeenkomend met": waar dat tweede getal vandaan komt

Bij sommige extracten staat een tweede hoeveelheid tussen haakjes. Op Propolis 100 capsules leest u propolisextract 4:1, overeenkomend met 500 mg ruwe propolis. Op Propolis Anijs 120 tabletten staat dezelfde verhouding, maar overeenkomend met 600 mg ruwe propolis. Bij Cranberry & D-Mannose staat 50 mg berendruifextract 10:1, overeenkomend met 500 mg ruwe berendruif.

Dat tweede getal is een terugrekening. Het vertelt hoeveel gedroogd uitgangsmateriaal er nodig was voor de hoeveelheid extract in de dagdosering. Bij een verhouding van 10:1 en 50 mg extract komt u uit op 500 mg ruw materiaal. De rekensom klopt, en dat is precies het nut ervan: u kunt hem zelf controleren.

Waar u op moet letten, is dat het eerste getal en het tweede getal niet hetzelfde zijn. De capsule bevat 50 mg extract, geen 500 mg berendruif. Wie alleen naar het tweede getal kijkt, vergelijkt appels met peren zodra hij een product tegenkomt dat geen extract maar gemalen kruid bevat.

Standaardisatie: wat 95 procent wel zegt en wat niet

Een extract kan ook gestandaardiseerd zijn. Dan is het productieproces zo ingericht dat een bepaalde stof in een vaste concentratie aanwezig is. Op OPC 60 capsules staat dat het druivenpitextract is gestandaardiseerd op 95 procent OPC, oligomere proanthocyanidinen, en het pijnboombastextract op 95 procent proanthocyanidinen. Bij Omega-3 visolie 120 capsules gebeurt hetzelfde met de vetzuren: de olie wordt gezuiverd en gestandaardiseerd, zodat iedere capsule dezelfde hoeveelheid EPA en DHA bevat, in dit geval 295 mg en 200 mg.

Standaardisatie zegt dus iets over de constantheid van het product. Elke capsule uit elke partij bevat dezelfde hoeveelheid van de gemeten stof. Dat is een productie-eigenschap, geen uitspraak over wat die stof in het lichaam doet.

Het onderscheid met een extractverhouding is belangrijk. Een verhouding van 4:1 zegt iets over hoeveel materiaal erin ging. Een standaardisatie op 95 procent zegt iets over wat eruit kwam. Een product kan het een hebben, het ander, of allebei.

RI en de asterisk

Bij vitamines en mineralen staat een derde soort getal: het percentage referentie-inname, afgekort tot RI. Dat percentage geeft aan hoeveel van de Europese referentiehoeveelheid voor die vitamine of dat mineraal een dagdosering van het product levert.

Die referentiehoeveelheden zijn niet door de fabrikant gekozen. Ze staan in bijlage XIII van Verordening (EU) nr. 1169/2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten. Daar is per vitamine en per mineraal één getal vastgelegd, en dat getal is voor elk etiket in de Europese Unie hetzelfde. Dat is precies de bedoeling: zonder één vaste noemer zouden twee producten niet te vergelijken zijn.

De percentages in het assortiment lopen ver uiteen:

Product	Ingrediënt	Per dagdosering	RI
Ascorbaten Complex 100 tabletten	Vitamine C	1000 mg	1250%
Stress Support 120 capsules	Vitamine B6	8 mg	572%
Vitamine D3 100 softgels	Vitamine D3	25 µg	500%
Vitamine B complex Actief 60 tabletten	Vitamine B12	7 µg	280%
Zink Bisglycinaat Albion 60 capsules	Zink	15 mg	150%
Cranberry & D-Mannose 90 tabletten	Vitamine C	65 mg	81,3%
Magnesium Complex 120 tabletten	Magnesium	200 mg	53,4%
Ascorbaten Complex 100 tabletten	Calcium	50 mg	6%

In dezelfde tabel van Ascorbaten Complex staat vitamine C op 1250 procent en calcium op 6 procent. Dat komt doordat het calcium daar geen doel op zich is, maar de drager waaraan de vitamine C gebonden is, in de vorm van calciumascorbaat. De hoeveelheid calcium volgt uit de chemische vorm, niet uit een keuze om calcium toe te voegen.

Achter kruiden, aminozuren en plantenextracten staat geen percentage, maar een leeg vakje. Bij Stress Support geldt dat voor passiebloemextract, L-tryptofaan, hopextract en valeriaanextract, terwijl magnesium en vitamine B6 in dezelfde tabel wel een percentage dragen. De reden is eenvoudig: voor die stoffen bestaat geen Europese referentie-inname. Er is dus niets om een percentage van te berekenen.

De asterisk onder de tabel verwijst naar de verklaring van de afkorting, niets meer. Het is geen voetnoot bij een bewering.

De RI is een etiketmaat, geen persoonlijke norm

Dit is het punt waarop het percentage op een etiket het vaakst verkeerd wordt gelezen, en het is de moeite waard om er even bij stil te staan.

De referentie-inname uit bijlage XIII is één getal per voedingsstof, bedoeld als rekeneenheid voor etiketten. Er is geen onderscheid naar leeftijd, geslacht, zwangerschap of levensfase. Dat is voor een etiket ook logisch: op één verpakking past geen tabel met twintig varianten.

Wat een mens daadwerkelijk nodig heeft, wordt in Nederland vastgesteld door de Gezondheidsraad, in de adviesreeks Voedingsnormen voor vitamines en mineralen. Die normen zijn wel gedifferentieerd. De raad publiceerde in 2018 de normen voor volwassenen en in 2025 een apart advies voor zuigelingen en kinderen, waarbij hij zich grotendeels baseert op de referentiewaarden van de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA. EFSA stelt die waarden vast per leeftijdsgroep en per geslacht en maakt ze publiek toegankelijk via het hulpmiddel DRV Finder.

Voor de lezer heeft dat drie praktische gevolgen:

• Een percentage van 150 op een etiket betekent niet dat u anderhalf keer zoveel binnenkrijgt als u nodig hebt. Het betekent dat de dagdosering anderhalf keer de Europese etiketwaarde is. Wat u nodig hebt, kan hoger of lager liggen.
• Voor een kind zegt het percentage nog minder, omdat de etiketwaarde op volwassenen is gebaseerd. Dat is een van de redenen waarom veel supplementen een leeftijdsgrens dragen.
• Naast een behoefte bestaat er ook een bovengrens. De Gezondheidsraad stelt voor een aantal vitamines en mineralen een aanvaardbare bovengrens vast, de hoeveelheid waarboven ongewenste effecten niet meer zijn uit te sluiten. Dat is een zelfstandig gegeven en staat los van het percentage op de verpakking.

Op negenendertig van de vijftig producten in het assortiment staat de zin dat u de aanbevolen dagelijkse dosering niet moet overschrijden. Dat is geen formaliteit, maar de dosisinstructie die de fabrikant geeft, en de enige die er is.

Wat een hoog percentage niet betekent

Een percentage van 1250 valt op, en het is verleidelijk om daar een conclusie aan te verbinden. Dat kan niet. Het Europese claimregister verbindt geen erkend effect aan een hogere concentratie. Een percentage beschrijft uitsluitend de verhouding tussen de dagdosering van het product en de Europese referentiehoeveelheid. Het zegt niets over wat er in het lichaam gebeurt, en het is ook geen maat voor kwaliteit.

Wat het percentage wel doet, is twee producten onderling vergelijkbaar maken. Wie wil weten hoe een product zich verhoudt tot een ander product met dezelfde vitamine, heeft aan de RI een bruikbaar en eenduidig getal.

Veelgestelde vragen

Is een extract van 35:1 sterker dan een extract van 4:1? Die conclusie is niet te trekken. De verhouding beschrijft hoeveel plantmateriaal er is gebruikt per deel extract, en die opbrengst verschilt per plant en per proces. Twee verhoudingen zijn alleen onderling vergelijkbaar bij dezelfde plant en hetzelfde procedé.

Waarom staat er bij het ene ingrediënt wel een RI-percentage en bij het andere niet? Een referentie-inname bestaat alleen voor vitamines en mineralen. Voor kruidenextracten, aminozuren en plantenstoffen is er geen Europese referentiehoeveelheid vastgesteld, dus blijft het vakje leeg.

Wat betekent "overeenkomend met 500 mg ruwe propolis"? Dat is de hoeveelheid gedroogd uitgangsmateriaal waaruit de hoeveelheid extract in de dagdosering is gemaakt. Bij een verhouding van 4:1 en 125 mg extract komt u uit op 500 mg ruwe propolis. De capsule bevat het extract, niet die 500 mg zelf.

Wat zegt een standaardisatie op 95 procent? Dat de gemeten stof in die concentratie in het extract aanwezig is, en dat elke partij daarop wordt afgesteld. Het is een uitspraak over de constantheid van het product.

Wat betekent de asterisk onder de samenstellingstabel? Die verwijst uitsluitend naar de verklaring van de afkorting RI, referentie-inname.

Is de RI hetzelfde als wat ik persoonlijk nodig heb? Nee. De RI is één Europese etiketwaarde per voedingsstof, vastgelegd in bijlage XIII van Verordening (EU) nr. 1169/2011, zonder onderscheid naar leeftijd of geslacht. De voedingsnormen van de Gezondheidsraad en de referentiewaarden van EFSA maken dat onderscheid wel.

Bronnen

Deze pagina beschrijft wat er op een etiket staat en welke regels bepalen hoe dat etiket eruitziet. De bronnen hieronder onderbouwen dat kader. Zij onderbouwen geen enkele uitspraak over een effect op het lichaam, want die uitspraken staan niet in dit artikel.

• Verordening (EU) nr. 1169/2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten, in het bijzonder bijlage XIII met de referentie-innames. Publicatieblad van de Europese Unie. eur-lex.europa.eu
• Richtlijn 2002/46/EG betreffende voedingssupplementen. Publicatieblad van de Europese Unie. eur-lex.europa.eu
• Warenwetbesluit voedingssupplementen, de Nederlandse uitwerking daarvan. wetten.overheid.nl
• Verordening (EG) nr. 1924/2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen. eur-lex.europa.eu
• Verordening (EU) nr. 432/2012 met de lijst van toegestane gezondheidsclaims, en het EU-register van gezondheidsclaims van de Europese Commissie. eur-lex.europa.eu en ec.europa.eu
• Gezondheidsraad, Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen, 2018. gezondheidsraad.nl
• Gezondheidsraad, Aanvaardbare bovengrenzen voor vitamines en mineralen. gezondheidsraad.nl
• Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA), Dietary Reference Values, met het hulpmiddel DRV Finder. efsa.europa.eu en multimedia.efsa.europa.eu
• Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, Voedingssupplementen en kruidensupplementen. nvwa.nl

De samenstellingen, extractverhoudingen en percentages in dit artikel komen uit de productbeschrijvingen op pronatura.nl en zijn per product na te lezen op de productpagina.

Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl. Gezondheidsclaims op deze pagina zijn uitsluitend vermeld indien goedgekeurd door de Europese Unie op grond van Verordening (EG) nr. 1924/2006.