Supplementen in de praktijk: etiket, vorm en dosering

Een voedingssupplement is een geconcentreerde bron van vitamines, mineralen of andere stoffen, in een afgemeten vorm zoals een tablet, capsule of druppelaar. Die omschrijving staat niet in een reclamefolder maar in de wet, en zij bepaalt meteen wat een fabrikant wel en niet op de verpakking mag zetten. Wie dat kader kent, leest elk etiket sneller.

Op deze pagina staat dat kader bij elkaar: wat een supplement juridisch is, wat er op het etiket hoort te staan, welke uitspraken zijn toegestaan en welke vragen de moeite waard zijn voordat u iets kiest. Per onderwerp verwijzen wij naar het artikel waarin het volledig is uitgewerkt.

Wat een voedingssupplement wettelijk is

Supplementen vallen onder de levensmiddelenwetgeving, niet onder de geneesmiddelenwetgeving. Dat is het belangrijkste onderscheid van deze hele pagina. Richtlijn 2002/46/EG en het Nederlandse Warenwetbesluit voedingssupplementen leggen vast wat de categorie is: een levensmiddel dat bedoeld is als aanvulling op de normale voeding, in een gedoseerde vorm. De NVWA houdt er toezicht op.

Uit die indeling volgt de rest vanzelf. Een levensmiddel mag niet de indruk wekken dat het een ziekte voorkomt, behandelt of geneest. Een supplement is dus geen alternatief voor een behandeling en geen reden om medicatie aan te passen. Bij aanhoudende klachten is de arts de aangewezen weg, en niet een potje.

Kruidenpreparaten kennen daarnaast een eigen regeling. Het Warenwetbesluit Kruidenpreparaten eist dat een verkoper objectieve gegevens kan overleggen voor iedere werking die hij aan zo'n preparaat toeschrijft. Dat is de reden dat wij bij onze kruidenproducten uitsluitend beschrijven wat erin zit en waar het vandaan komt.

Wat er altijd op het etiket staat

Vier dingen vindt u op elke verpakking terug, en samen vertellen ze het grootste deel van het verhaal.

• De ingrediëntenlijst, in volgorde van hoeveelheid, inclusief de hulpstoffen en het materiaal van de capsule.
• De samenstelling per dagdosering, meestal in milligrammen of microgrammen, bij vitamines en mineralen aangevuld met het percentage van de referentie-inname.
• De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, met de zin dat u die niet moet overschrijden.
• De waarschuwingen, zoals een leeftijdsgrens, een allergeen, een alcoholpercentage of een advies om bij medicijngebruik eerst te overleggen.

Achter die gegevens zit meer techniek dan u op het eerste gezicht zou denken. Een extractverhouding van 4:1, een standaardisatie op 95 procent en een RI-percentage van 200 zeggen alle drie iets anders, en geen van drieën wat de meeste mensen erin lezen. Hoe u die getallen leest, staat in het artikel over het lezen van een supplementenetiket.

Welke uitspraken zijn toegestaan

Een gezondheidsclaim is een bewering dat een stof iets doet in het lichaam. Sinds Verordening (EG) nr. 1924/2006 mag zo'n bewering alleen worden gebruikt als zij is beoordeeld en goedgekeurd. De goedgekeurde formuleringen staan in Verordening (EU) nr. 432/2012 en in het openbare EU-register.

Dat register verklaart een paar dingen die op onze pagina's opvallen.

Ten eerste de voorzichtige toon. "Zink draagt bij tot de instandhouding van normale testosterongehalten in het bloed" is geen omzichtige formulering van onze kant, maar de letterlijke goedgekeurde tekst. Wij korten die niet in en maken er geen vlottere zin van, want dan is het geen goedgekeurde claim meer.

Ten tweede de ongelijke verdeling. Voor vitamines en mineralen zijn veel claims goedgekeurd, voor planten en kruiden vrijwel geen. Bij een deel van de kruiden staat de beoordeling bovendien on-hold, wat betekent dat er geen claim is toegestaan en er ook geen lopende beoordeling is die er op termijn een zou kunnen opleveren. Traditioneel gebruik is in dat geval geen argument, ook niet als historisch feit gebracht.

Ten derde de voorwaarde per product. Een claim mag alleen op een product staan als de betreffende stof er in voldoende hoeveelheid in zit, doorgaans vijftien procent van de referentie-inname per dagdosering. Dezelfde stof in een lagere dosering levert dus geen claim op, hoe nuttig die dosering verder ook is.

Vijf vragen voordat u kiest

Onderstaande volgorde werkt in de praktijk het prettigst, van samenstelling naar gebruik.

1. Wat zit erin en hoeveel? Vergelijk de dagdosering, niet de hoeveelheid per tablet. Een product met minder per tablet maar een hogere dagdosering kan per dag ruimer uitvallen.
2. In welke vorm wil ik het? Een tablet, capsule, softgel, tinctuur of siroop verschilt in doseerbaarheid, houdbaarheid en geschiktheid. Zie tablet, capsule, softgel of tinctuur.
3. Past het bij mijn situatie? Leeftijd, zwangerschap, borstvoeding, een allergie, een glutenintolerantie of een plantaardig voedingspatroon sluiten producten uit. Drie artikelen werken dat uit: leeftijdsgrenzen, allergenen en capsulemateriaal en plantaardig of dierlijk.
4. Los of in een formule? Eén stof gericht doseren geeft controle, een samengestelde formule geeft breedte. De afweging staat uitgewerkt voor zink en magnesium en voor de drie multiformules.
5. Wanneer neem ik het in? Bij de maaltijd, nuchter of gespreid over de dag: de gebruiksaanwijzing bedoelt daar iets concreets mee. Zie wanneer u supplementen inneemt.

Waar op te letten

• Houd de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid aan. Meer is niet beter. Voor een aantal vitamines en mineralen bestaan aanvaardbare bovengrenzen, opgesteld door de Gezondheidsraad.
• Let op stapeling. Wie een multivitamine gebruikt en daarnaast een los product met dezelfde stof, telt die hoeveelheden bij elkaar op. Dat speelt vooral bij stoffen met een smalle marge, zoals selenium, ijzer en vitamine A.
• Overleg bij medicijngebruik. Verschillende stoffen en kruiden kunnen een wisselwerking hebben met medicatie. Vraag het na bij uw arts of apotheker voordat u begint.
• Wees terughoudend bij zwangerschap en borstvoeding. Veel formules zijn voor die situaties niet bedoeld; dat staat dan op de verpakking.
• Bewaar zoals aangegeven en houd producten buiten bereik van kinderen.
• Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde, evenwichtige voeding, een gezonde leefstijl, of voor medisch advies en behandeling.

Hoe wij hierover schrijven

In dit Kenniscentrum staat bij iedere stof alleen wat er volgens het EU-register over gezegd mag worden, in de goedgekeurde bewoording. Staat er geen claim, dan beschrijven wij uitsluitend de samenstelling, de herkomst en het gebruik. Dat levert soms een korter stuk op dan u elders aantreft, en dat is een bewuste keuze. Een bron toevoegen maakt een niet-toegestane bewering niet alsnog toegestaan.

De gegevens over onze eigen producten in deze artikelen komen letterlijk van de productpagina's, en de doorrekeningen naar een dagdosering zijn met die gegevens na te rekenen.

Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl. Gezondheidsclaims op deze pagina zijn uitsluitend vermeld indien goedgekeurd door de Europese Unie op grond van Verordening (EG) nr. 1924/2006. Raadpleeg bij gezondheidsklachten of bij gebruik van medicatie altijd een arts of apotheker.