Bos tegen het zonlicht
Kenniscentrum

Vitamine D in het najaar: waarom daglicht dan tekortschiet

Redactie Pro Natura 4 min lezen

Elk jaar rond deze tijd komt dezelfde vraag terug: waarom gaat het in de herfst opeens zo vaak over vitamine D? Dat heeft weinig met gewoonte te maken en alles met de stand van de zon.

Vitamine D is een van de weinige vitamines die uw lichaam zelf kan aanmaken, namelijk in de huid onder invloed van zonlicht. Precies dat maakt deze vitamine gevoelig voor het seizoen. In dit artikel leest u waarom het najaar hier verschil maakt, wat het verschil is tussen vitamine D2 en D3, voor wie het Voedingscentrum een aanvulling adviseert, en wat er op grond van de Europese regelgeving over vitamine D gezegd mag worden.

Waarom het seizoen hier verschil maakt

Voor de aanmaak van vitamine D in de huid is een specifiek deel van het zonlicht nodig: UV-B-straling. Hoeveel daarvan de grond bereikt, hangt af van hoe hoog de zon aan de hemel staat. Staat de zon laag, dan legt het zonlicht een langere weg door de dampkring af en blijft er van die UV-B weinig over.

In Nederland zakt de zon vanaf het najaar zover weg dat de huid nauwelijks nog vitamine D aanmaakt, hoe helder de dag ook is. Een frisse, zonnige oktoberwandeling voelt weldadig, maar levert voor deze vitamine weinig op. Daar komt bij dat we in die maanden korter buiten zijn en meer bedekt gaan.

Van oktober tot maart

Als vuistregel houdt het Voedingscentrum aan dat de zon in Nederland van ongeveer oktober tot en met maart te weinig kracht heeft voor de aanmaak van vitamine D via de huid. In de rest van het jaar is een kwartier tot een half uur per dag buiten, met gezicht en handen onbedekt, voor veel mensen voldoende.

Het lichaam kan een deel van de zomervoorraad meenemen naar de winter, maar die voorraad is niet onuitputtelijk. Daarom kijken veel mensen juist in deze maanden opnieuw naar hun inname.

Uit voeding komt maar een deel

Vitamine D zit van nature in een beperkt aantal producten: vette vis zoals haring, zalm en makreel, vlees, eieren, en in Nederland verplicht toegevoegd aan halvarine, margarine en bak- en braadproducten. Voor de meeste mensen levert voeding daarmee maar een deel van wat het lichaam in de zomer via de huid aanmaakt.

Vitamine D2 of D3: wat is het verschil?

Vitamine D is een verzamelnaam. De twee bekendste vormen zijn vitamine D2 (ergocalciferol), die van plantaardige oorsprong is, en vitamine D3 (cholecalciferol). Vitamine D3 is de vorm die ook in de huid ontstaat onder invloed van zonlicht. In supplementen komt u meestal D3 tegen. De Europese claims hieronder gelden voor vitamine D, ongeacht de vorm.

Voor wie een aanvulling wordt geadviseerd

Het Voedingscentrum adviseert een aantal groepen om het hele jaar door een supplement met vitamine D te gebruiken, dus niet alleen in de winter. Het gaat onder meer om:

  • kinderen tot vier jaar;
  • mensen met een getinte of donkere huid, omdat de huid dan meer zonlicht nodig heeft voor dezelfde aanmaak;
  • mensen die weinig buiten komen of bedekkende kleding dragen;
  • vrouwen die zwanger zijn;
  • vrouwen vanaf vijftig jaar;
  • iedereen vanaf zeventig jaar.

Voor de meeste van deze groepen gaat het om 10 microgram per dag, voor zeventigplussers om 20 microgram. Het Voedingscentrum werkt deze lijst bij wanneer de inzichten veranderen, dus raadpleeg bij twijfel de actuele versie of overleg met uw huisarts of apotheker.

Wat er over vitamine D gezegd mag worden

Voor vitamine D bestaan goedgekeurde Europese gezondheidsclaims. In de letterlijke bewoording uit Verordening (EU) nr. 432/2012:

  • Vitamine D draagt bij tot de normale werking van het immuunsysteem.
  • Vitamine D draagt bij tot de instandhouding van normale botten en tanden.
  • Vitamine D draagt bij tot de instandhouding van de normale werking van de spieren.
  • Vitamine D draagt bij tot de normale opname en het normale gebruik van calcium en fosfor.
  • Vitamine D speelt een rol in het celdelingsproces.

Dat is wat er gezegd mag worden, niet meer en niet minder. Een supplement voorkomt geen ziekte en vervangt geen behandeling. Naast vitamine D dragen ook vitamine C en zink bij tot de normale werking van het immuunsysteem; die staan naast elkaar in ons artikel over afweer en celbescherming. Over vitamine D en calcium voor de botten leest u meer bij botten, gewrichten en spieren.

Hoe u een etiket leest

Op de verpakking staat de hoeveelheid per dagdosering, meestal in microgram, soms in internationale eenheden. Voor vitamine D geldt: 1 microgram komt overeen met 40 internationale eenheden. Een product met 25 microgram levert dus 1000 internationale eenheden.

Daarnaast ziet u een percentage: de referentie-inname. Voor vitamine D is die vastgesteld op 5 microgram per dag. Dat is een rekenkundig ijkpunt voor de etikettering, geen persoonlijk advies. Vitamine D3 100 softgels van Pro Natura levert 25 microgram per softgel, wat op dat ijkpunt neerkomt op 500 procent. De softgel is gevuld met extra vierge olijfolie en is niet geschikt voor kinderen tot en met 10 jaar.

Vitamine D los of samen met calcium

Vitamine D komt ook voor in combinatieproducten. Calcasin 120 tabletten bevat naast calcium en magnesium 3,75 microgram vitamine D3 per dagdosering, en Multivitamine 100 tabletten 3,68 microgram. Wat het verschil in praktijk betekent, leest u in vitamine D3 of Calcasin: los of samen met calcium.

Waar op te letten

  • Vitamine D is in vet oplosbaar en wordt door het lichaam opgeslagen. Bij zeer hoge, langdurige inname via supplementen kan dat ongewenst uitpakken. Houd de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid op de verpakking aan.
  • Slikt u al een multivitamine of een calciumpreparaat, kijk dan hoeveel vitamine D daar al in zit, zodat u niet dubbel telt.
  • Gebruikt u medicijnen of bent u onder behandeling, overleg dan eerst met uw arts of apotheker.
  • Neem een vitamine D-supplement bij voorkeur tijdens een maaltijd, zoals ook op de verpakking staat.

Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl. Alle claims in dit artikel zijn de letterlijke, goedgekeurde bewoording uit Verordening (EU) nr. 432/2012.

Veelgestelde vragen

Waarom maakt de huid in het najaar nauwelijks vitamine D aan?

Voor de aanmaak in de huid is UV-B-straling nodig. In het najaar staat de zon in Nederland zo laag dat het zonlicht een lange weg door de dampkring aflegt en er weinig UV-B overblijft, ook op een heldere dag.

Van wanneer tot wanneer is de zon in Nederland te zwak voor vitamine D?

Als vuistregel houdt het Voedingscentrum aan dat dat geldt van ongeveer oktober tot en met maart.

Voor wie adviseert het Voedingscentrum een supplement met vitamine D?

Het hele jaar door onder meer voor kinderen tot vier jaar, mensen met een getinte of donkere huid, mensen die weinig buiten komen of bedekkende kleding dragen, zwangere vrouwen, vrouwen vanaf vijftig jaar en iedereen vanaf zeventig jaar. Het Voedingscentrum werkt deze lijst bij; raadpleeg de actuele versie of overleg met uw huisarts of apotheker.

Hoeveel microgram vitamine D per dag adviseert het Voedingscentrum?

Voor de meeste van deze groepen 10 microgram per dag, voor zeventigplussers 20 microgram. Houd op de verpakking de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid aan.

Hoe rekent u microgram om naar internationale eenheden?

1 microgram vitamine D komt overeen met 40 internationale eenheden. Een product met 25 microgram levert dus 1000 internationale eenheden.

Wat is het verschil tussen vitamine D en vitamine D3?

Vitamine D is een verzamelnaam voor onder meer vitamine D2 en vitamine D3. Vitamine D3 is de vorm die ook in de huid ontstaat onder invloed van zonlicht en die in de meeste supplementen wordt gebruikt.

Hoeveel vitamine D bevat een softgel van Pro Natura?

Vitamine D3 100 softgels levert 25 microgram vitamine D per dagdosering, oftewel 500% van de referentie-inname van 5 microgram.

Bronnen

  1. VoedingssupplementenVoedingscentrum, doorlopend
  2. Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenenGezondheidsraad, 2018
  3. Aanvaardbare bovengrenzen voor vitamines en mineralenGezondheidsraad, doorlopend
  4. Verordening (EU) nr. 432/2012 tot vaststelling van een lijst van toegestane gezondheidsclaims voor levensmiddelenPublicatieblad van de Europese Unie, 2012, met latere wijzigingen
  5. EU-register van toegestane en afgewezen gezondheidsclaimsEuropese Commissie, Geraadpleegd 4 september 2026

Producten bij dit onderwerp

Reacties

Vragen van lezers

Wij plaatsen reacties na controle. Persoonlijk medisch advies en uitspraken over de werking van producten plaatsen wij niet. Heeft u een vraag over uw situatie, neem dan contact met ons op. Lees ook ons privacybeleid.

Vragen over een product?

Ons team adviseert u graag.